Veel volwassenen denken: “Hij denkt snel, dus hij zal ook snel werken.”
Maar bij hoogbegaafde kinderen zijn denksnelheid en werktempo twee verschillende processen in het brein.
Wat is denksnelheid?
Denksnelheid = hoe snel het brein informatie begrijpt en verbanden legt
Kenmerken:
- snel verbanden zien
- snel concepten begrijpen
- snel fouten ontdekken
- snel oplossingen bedenken
- vaak al antwoord weten vóór uitleg klaar is
Belangrijk: denksnelheid gebeurt intern in het brein
Wat is werktempo?
Werktempo = hoe snel een kind een taak uitvoert en afwerkt
Kenmerken:
- schrijftempo
- taakstarttijd
- doorzettempo
- motorische snelheid
- planning en organisatie
- volhouden
Belangrijk: werktempo is een samenspel van denken + motoriek + regulatie
Waarom verschillen die vaak bij hoogbegaafde kinderen?
Onderzoek toont dat hoogbegaafde kinderen vaak asynchrone ontwikkeling hebben: hun cognitieve ontwikkeling loopt vooruit op andere ontwikkelingsdomeinen (Silverman, 2013).
Dat betekent dat een kind kan hebben:
- denkleeftijd: 12 jaar
- schrijfmotoriek: 7 jaar
- executieve functies: 8 jaar
Gevolg: het kind denkt sneller dan het kan uitvoeren
Typisch profiel dat leerkrachten zien
Veelvoorkomende observatie:
“Hij kent alles al, maar werkt zo traag.”
In werkelijkheid kan er dit spelen:
Intern proces - Extern zichtbaar, snel denken - traag schrijven, idee al klaar - taak nog niet gestart, antwoord direct - blad nog leeg, perfect plan - niet beginnen, ...
Waarom traag werktempo logisch kan zijn bij snelle denkers
Onderzoek en klinische observatie tonen verschillende verklaringen:
a. Perfectionisme
Snelle denkers zien meteen fouten → durven pas starten als het perfect kan. (Webb et al., 2016)
b. Lage motivatie bij te makkelijke taken
Het brein vertraagt automatisch wanneer uitdaging ontbreekt. (Csikszentmihalyi, 1990 – flow theorie)
c. Overanalyse
Hoogbegaafde kinderen denken vaak meerdere oplossingen tegelijk → besluitvorming duurt langer. (Lovecky, 1992)
d. Motorische mismatch
Fijnmotoriek kan minder ontwikkeld zijn dan denkvermogen. (Silverman, 2013)
e. Executieve functies ontwikkelen nog
Planning en taakinitiatie rijpen tot ± 25 jaar. (Diamond, 2013)
Hoe pak je dit aan bij een kind?
Voor ouders
- prijs denkstrategieën, niet snelheid
- geef denktijd vóór schrijven
- laat mondeling antwoorden
- gebruik timer niet als drukmiddel maar als structuur
- splits taken in kleine stappen
Voor leerkrachten
Evidence-based strategieën:
- Compacten Als kind leerstof al beheerst → minder herhaling. (Reis & Renzulli, 2010)
- Alternatieve output Niet alles schriftelijk laten tonen: mondeling / schema / digitaal
- Denkpauze toestaan: snelle denkers hebben reflectietijd nodig.
- Startsignalen geven.
- Executieve functies ondersteunen: eerste zin samen formuleren, startvraag geven, ...
- Tempo niet beoordelen als intelligentie. Werktempo ≠ cognitief niveau
- Signaalzin die je kan gebruiken in gesprek met school
Kernsamenvatting voor ouders & leerkrachten
Denksnelheid = snelheid van begrijpen
Werktempo = snelheid van uitvoeren
Ze ontwikkelen onafhankelijk van elkaar.
Hoogbegaafde kinderen hebben vaak snelle denksnelheid + gemiddeld of traag werktempo
Dat is geen probleemgedrag maar een ontwikkelingsprofiel
Wetenschappelijke bronnen
Barkley, R. A. (2012). Executive functions: What they are, how they work, and why they evolved. Guilford Press.
Csikszentmihalyi, M. (1990). Flow: The psychology of optimal experience. Harper & Row.
Deary, I. J. (2012). Intelligence. Annual Review of Psychology, 63, 453–482.
Diamond, A. (2013). Executive functions. Annual Review of Psychology, 64, 135–168.
Kail, R. (2007). Longitudinal evidence that increases in processing speed and working memory enhance children’s reasoning. Psychological Science, 18, 312–313.
Lovecky, D. (1992). Exploring social and emotional aspects of giftedness in children. Roeper Review, 15(1), 18–25.
Pfeiffer, S. I. (2015). Essentials of gifted assessment. Wiley.
Reis, S. M., & Renzulli, J. S. (2010). Is there still a need for gifted education? Learning and Individual Differences, 20, 308–317.
Silverman, L. K. (2013). Giftedness 101. Springer.
Webb, J. T., Gore, J. L., Amend, E. R., & DeVries, A. R. (2016). A parent’s guide to gifted children. Great Potential Press.