"Hij heeft toch vriendjes?"
Wanneer ouders aangeven dat hun hoogbegaafde kind nood heeft aan contact met ontwikkelingsgelijken, krijgen ze vaak een goedbedoelde reactie:
"Maar hij speelt toch met de andere kinderen?"
Of:
"Iedereen moet toch leren omgaan met verschillen?"
Dat klopt.
Sociale vaardigheden ontwikkelen zich juist door contact met verschillende mensen.
Maar daarmee is niet gezegd dat ieder kind voldoende krijgt wat het nodig heeft.
Bij hoogbegaafde kinderen wordt vaak vergeten dat ontwikkeling méér is dan sociale integratie. Ook hun intellectuele, emotionele en existentiële ontwikkeling vraagt om ontmoeting met kinderen die op een vergelijkbare manier denken, voelen en leren.
Daarom spreken we bij KEIplus liever over ontwikkelingsgelijken dan over "gelijke IQ's".
- Peers zijn meer dan vrienden
Een peer is niet noodzakelijk een beste vriend.
Een peer is iemand waarbij een kind ervaart: "Die begrijpt hoe ik denk.", "Ik hoef mezelf niet kleiner te maken.", "Ik hoef niet alles uit te leggen.", "Ik ben niet de vreemde.", …
Die herkenning heeft een enorme invloed op het zelfbeeld.
Veel hoogbegaafde kinderen vertellen tijdens begeleiding:
"Hier begrijpen ze eindelijk mijn grapjes."
"Ik ben precies normaal."
"Ik hoef niet te doen alsof."
Dat zijn geen toevallige uitspraken.
Het zijn signalen van psychologische veiligheid.
- Hoogbegaafdheid kan een gevoel van anders-zijn geven
Onderzoek toont aan dat veel hoogbegaafde kinderen zich al vroeg anders voelen.
Niet omdat ze beter zijn. Maar omdat hun ontwikkeling vaak asynchroon verloopt.
Ze kunnen ingewikkelde vragen stellen, intens voelen, sneller verbanden leggen, andere humor hebben, oudere interesses ontwikkelen en/of meer behoefte hebben aan diepgang. Wanneer een kind voortdurend ervaart dat die kenmerken niet gedeeld worden, kan het zich aanpassen.
Dat noemen we camoufleren.
Het kind leert zichzelf dan soms minder vragen te stellen, eenvoudiger te spreken, interesses te verbergen, zelf fouten maken om er bij te horen, …
Op korte termijn lijkt dat succesvol.
Op lange termijn kan het ten koste gaan van identiteit en welzijn.
- De wetenschap achter peers
Meerdere onderzoeken tonen aan dat contact met ontwikkelingsgelijken positieve effecten heeft op zelfbeeld, motivatie, schoolwelzijn, academische ontwikkeling en sociaal-emotionele ontwikkeling.
Gross (2004) beschreef hoe veel hoogbegaafde kinderen pas werkelijk zichzelf durfden zijn wanneer zij andere cognitief sterke kinderen ontmoetten.
Ook de meta-analyse van Pfeiffer (2015) laat zien dat gifted peer groups bijdragen aan een positiever zelfconcept.
Met andere woorden:
Peers versterken niet alleen het leren, maar ook het welzijn.
- Waarom herkenning zo krachtig is
Wanneer een hoogbegaafd kind voor het eerst andere ontwikkelingsgelijken ontmoet, gebeurt vaak iets bijzonders:
- Gesprekken verlopen sneller.
- Humor wordt onmiddellijk begrepen.
- Complexe ideeën hoeven niet vereenvoudigd te worden.
- Discussies ontstaan vanzelf.
- Het tempo ligt hoger.
- Het kind hoeft zichzelf niet voortdurend aan te passen.
Dat vermindert cognitieve én sociale belasting.
Veel ouders beschrijven het alsof hun kind "thuiskomt".
- Peers zijn geen elitair idee
Soms leeft de bezorgdheid dat plusgroepen of contact met ontwikkelingsgelijken elitair zouden zijn. Wetenschappelijk is daar weinig ondersteuning voor.
Het doel is niet om kinderen af te zonderen. Integendeel.
Net zoals een topsporter af en toe met andere topsporters traint, heeft ook een cognitief sterk kind momenten nodig waarop het volledig zichzelf kan zijn.
Dat betekent niet dat het uitsluitend met hoogbegaafde kinderen moet omgaan.
Diversiteit blijft belangrijk. Maar alleen diversiteit is voor veel kinderen onvoldoende.
- Wat betekent dit voor scholen?
Scholen kunnen veel betekenen zonder aparte voltijdse voorzieningen.
Denk bijvoorbeeld aan plusgroepen, projectwerk met ontwikkelingsgelijken, klasdoorbrekende samenwerking, verrijkingsgroepen, debatgroepen, STEM-projecten, filosofische gesprekken, onderzoekend leren, …
Belangrijk is dat kinderen elkaar kunnen ontmoeten op basis van gedeelde denkprocessen.
- Wat betekent dit voor ouders?
Ook buiten school kunnen ouders kansen creëren.
Bijvoorbeeld via pluskampen, schaakclubs, wetenschapscafés, programmeerclubs, jeugduniversiteiten, jeugdverenigingen met inhoudelijke projecten, begeleiding zoals bij KEIplus, …
Het doel is niet een volle agenda. Het doel is betekenisvolle ontmoetingen.
- Veelgestelde vragen
Heeft elk hoogbegaafd kind peers nodig?
Niet noodzakelijk in dezelfde mate.
Maar vrijwel ieder kind heeft behoefte aan minstens enkele mensen waarbij het zichzelf volledig kan zijn.
Moeten peers hetzelfde IQ hebben?
Nee.
Belangrijker zijn gedeelde interesses, vergelijkbare denkprocessen, nieuwsgierigheid en ontwikkelingsniveau.
Is een plusklas voldoende?
Een plusklas kan waardevol zijn, maar vormt slechts één onderdeel.
Ook in de eigen klas, thuis en in de vrije tijd blijft verbondenheid belangrijk.
- De visie van KEIplus
Bij KEIplus geloven we dat hoogbegaafdheid zich ontwikkelt in relatie met anderen.
Kinderen groeien niet alleen door uitdagende leerstof. Ze groeien ook wanneer ze zich gezien, begrepen en verbonden voelen.
Daarom besteden we tijdens individuele begeleiding, groepsmomenten en schoolondersteuning bewust aandacht aan ontmoeting tussen ontwikkelingsgelijken.
Want talent ontwikkelt zich sneller wanneer een kind zichzelf mag zijn.
En precies daarin schuilt de kracht van peers.
- Referenties
Gross, M. U. M. (2004). Exceptionally Gifted Children (2nd ed.). Routledge.
Neihart, M., Reis, S. M., Robinson, N. M., & Moon, S. M. (2016). The Social and Emotional Development of Gifted Children (2nd ed.). Prufrock Press.
Pfeiffer, S. I. (2015). Essentials of Gifted Assessment. Wiley.
Silverman, L. K. (2013). Giftedness 101. Springer.